Από τον Σαντάμ στον Χαμενεΐ: Το «Remake» μιας αποτυχημένης συνταγής

Η ιστορία στη Μέση Ανατολή έχει την τάση να επαναλαμβάνεται, όχι όμως ως φάρσα, αλλά ως μια διαρκώς επιδεινούμενη τραγωδία. Σήμερα, με το Ιράν να φλέγεται και τον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ  να σηματοδοτεί το τέλος μιας ολόκληρης εποχής, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα.

Το ερώτημα που πλανάται πάνω από την Ουάσιγκτον και τις πρωτεύουσες του κόσμου είναι αμείλικτο: Διδαχθήκαμε τίποτα από την πτώση του Σαντάμ Χουσέιν ή είμαστε καταδικασμένοι να δούμε το ίδιο έργο, με πολύ πιο ολέθριες συνέπειες;

Το φάντασμα του Ιράκ: Μια διδακτική αποτυχία

Το 2003, η αμερικανική εισβολή στο Ιράκ παρουσιάστηκε ως μια επιχείρηση «απελευθέρωσης» που θα έφερνε τη δημοκρατία στην περιοχή. Ο θάνατος του Σαντάμ Χουσέιν θεωρήθηκε το «κλειδί» για μια νέα εποχή. Η πραγματικότητα όμως ήταν πολύ διαφορετική. Η διάλυση των κρατικών δομών και του στρατού από τις δυνάμεις κατοχής δημιούργησε ένα τεράστιο κενό ισχύος.

Αυτό το κενό δεν καλύφθηκε από δημοκρατικούς θεσμούς, αλλά από τον απόλυτο θρησκευτικό φανατισμό και τον εμφύλιο σπαραγμό. Το Ιράκ έγινε το λίκνο του Ισλαμικού Κράτους (ISIS), η περιοχή αιματοκυλίστηκε και εκατομμύρια άνθρωποι εκτοπίστηκαν. Η Δύση έμαθε με τον σκληρό τρόπο ότι η πτώση ενός δικτάτορα χωρίς ένα βιώσιμο σχέδιο για την επόμενη ημέρα είναι η συνταγή για την απόλυτη καταστροφή.

Ιράν: Ένας «γίγαντας» που δεν συγκρίνεται με το Ιράκ

Αν το Ιράκ ήταν μια δύσκολη εξίσωση, το Ιράν είναι ένας γεωπολιτικός γρίφος που μπορεί να τινάξει την παγκόσμια ασφάλεια στον αέρα. Το Ιράν διαθέτει μια έκταση και έναν πληθυσμό που καθιστούν οποιαδήποτε προσπάθεια «εξωτερικού ελέγχου» αδύνατη. Επιπλέον, το καθεστώς της Τεχεράνης έχει οικοδομήσει επί δεκαετίες ένα «βαθύ κράτος» μέσω των Φρουρών της Επανάστασης, οι οποίοι ελέγχουν όχι μόνο τα όπλα, αλλά και την οικονομία.

Η πτώση του Χαμενεΐ και η άτακτη κατάρρευση του καθεστώτος δεν θα φέρει απλώς αστάθεια, αλλά έναν «Περιφερειακό Αρμαγεδδώνα». Η εμπλοκή του Ισραήλ, της Σαουδικής Αραβίας και της Τουρκίας στη μάχη για την επιρροή πάνω στα συντρίμμια της Τεχεράνης μπορεί να οδηγήσει σε έναν πόλεμο δίχως τέλος. Επιπλέον, η τύχη του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν σε μια χώρα χωρίς κεντρική διοίκηση αποτελεί τον απόλυτο εφιάλτη για την ανθρωπότητα.

Το πολιτικό παράδοξο του Ντόναλντ Τραμπ

Στο επίκεντρο αυτής της καταιγίδας βρίσκεται ο Ντόναλντ Τραμπ. Ο άνθρωπος που κατά την προεκλογική του εκστρατεία έχτισε το αφήγημά του πάνω στην υπόσχεση «Όχι άλλοι πόλεμοι» (No more wars). Ο Τραμπ κατηγόρησε επανειλημμένα το «κατεστημένο» της Ουάσιγκτον για τη σπατάλη τρισεκατομμυρίων δολαρίων στις ερήμους της Μέσης Ανατολής, υποσχόμενος ότι υπό τη δική του ηγεσία, οι ΗΠΑ θα κοιτούσαν μόνο τα δικά τους σύνορα.

Ωστόσο, η πραγματικότητα της εξουσίας τον ανάγκασε σε μια θεαματική κυβίστηση. Η κλιμάκωση της έντασης με το Ιράν, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις και η τελική ανάφλεξη που οδήγησε στο τέλος του Χαμενεΐ, φέρουν τη δική του σφραγίδα. Ο Τραμπ αθέτησε την κεντρική του υπόσχεση προς τους ψηφοφόρους του. Αντί να «φέρει τα παιδιά πίσω», τα έστειλε στην πρώτη γραμμή του πιο επικίνδυνου μετώπου στον πλανήτη. Η ρητορική του «απομονωτισμού» κατέρρευσε μπροστά στις γεωπολιτικές ανάγκες και τις πιέσεις των συμμάχων, αφήνοντάς τον εγκλωβισμένο σε μια σύγκρουση που ο ίδιος χαρακτήριζε ως «κατάρα».

Οι κίνδυνοι της επόμενης ημέρας: Το χάος παραμονεύει

Η αισιοδοξία ορισμένων κύκλων στη Δύση για τη «μετά Χαμενεΐ» εποχή φαίνεται τουλάχιστον επισφαλείς. Οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν είναι άμεσοι:

Εμφύλιος σπαραγμός: Η σύγκρουση μεταξύ των φατριών των Φρουρών της Επανάστασης και των λαϊκών κινημάτων μπορεί να μετατρέψει τις ιρανικές πόλεις σε πεδία μάχης.

Ενεργειακό σοκ: Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και η παύση της ιρανικής παραγωγής θα εκτινάξουν τις τιμές του πετρελαίου, προκαλώντας παγκόσμια οικονομική ύφεση.

Προσφυγική κρίση: Μια κατάρρευση του Ιράν θα προκαλέσει κύματα εκατομμυρίων προσφύγων προς την Ευρώπη, πολύ μεγαλύτερα από εκείνα της Συρίας.

Ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με το ιστορικό του λάθος: να αθετήσει την υπόσχεση της ειρήνης για να εισέλθει σε έναν πόλεμο που μπορεί να μην έχει νικητές. Το στοίχημα για τον κόσμο σήμερα δεν είναι αν το Ιράν θα αλλάξει καθεστώς, αλλά αν αυτή η αλλαγή θα γίνει η θρυαλλίδα για μια παγκόσμια αναταραχή.